Beste werkgever,
professioneel contact,
collega,
Wat fijn dat je hier op deze website informatie komt opzoeken.
Dit kan je helpen om beter te begrijpen wat iemand in je professionele netwerk doormaakt wanneer hij/zij/hen rouwt na het verlies van een kind, en hoe jij daar zelf mee kan omgaan.
Deze website is gebaseerd op onderzoek dat we deden met ouders die te maken kregen met perinataal verlies en de terugkeer naar werk nadien. Zij maakten doosjes – zogeheten affect houses – om hun ervaringen te duiden en over te brengen. De materialiteit (bv. ruw, zacht, donker), de ruimtelijkheid (bv in een hoekje of in het midden) en soms zelfs het geluid (bv. een knerpend, ongemakkelijk geluid) helpen om de complexiteit te duiden van gevoelens die moeilijk in woorden te vatten zijn. De doosjes en verhalen zijn op de website te bekijken en beluisteren.
Deze website is daarmee anders dan andere pagina’s. Ze biedt geen percentages, geen causale verbanden, geen wondermiddelen over wat jij precies kan of moet doen om jouw contact te ondersteunen. We hebben hier bewust voor geopteerd omdat percentages en causale verbanden niet vertellen hoe de persoon zich voelt, hoe de pijn kan steken, prikken, verstikken. Hoe ongemakkelijke stiltes en ontmoetingen benauwend kunnen werken. Hoe de druk om je te verantwoorden, terug te moeten werken, letterlijk en fysiek zwaar kunnen voelen. Tegelijk belichten ze ook hoe jij door steun, openheid en begrip voor warmte en zachtheid kan zorgen in deze moeilijke periode.
De ervaringsverhalen belichten hoe jij door steun, openheid en begrip
voor warmte en zachtheid kan zorgen in deze moeilijke periode.
Wondermiddelen bestaan er niet, en daar geloven we ook niet in. Het is in eerste instantie belangrijk dat je naar de persoon in kwestie luistert, dat je met hem/haar/hen in dialoog gaat om beter te begrijpen welke ondersteuning jij kan bieden, en dat je aanvaardt dat die noden van de ene op de andere dag anders kunnen zijn.
Openheid en communicatie zijn dus twee handvaten, geen wondermiddelen. Want als je kind sterft, dan is de wereld onder je voeten weggeslagen. En dan is er geen middel om die pijn te helen. Dat moet ook niet. Zachtheid, ruimte, en openheid kunnen echter wel ondersteuning bieden.
We hopen dat de materialiteit van de affect houses en de bijhorende ervaringsverhalen je kunnen helpen in deze dialoog, dat ze je een beter beeld kunnen vormen van hoe iemand zich kan voelen bij terugkeer naar werk na perinataal verlies. En hoe die verschillende gevoelens tegelijk en door elkaar kunnen lopen, zoals duidelijk wordt in het driedimensionele karakter van de affect houses.
Hoe zoeken in de ervaringsverhalen?
Hoewel elke situatie uniek is en elke situatie voor elke persoon anders kan zijn, komen er een aantal situaties en gevoelens telkens terug in de affect houses. De ervaringsverhalen zijn dan ook volgens deze situaties geordend op deze website, zodat jij beter kan begrijpen welke gevoelens er in welke situatie mogelijks getriggerd worden. Onderstaand bieden we een overzicht van de verschillende situaties, geven we bij elke situatie duiding en advies. Je kan bij elke situatie ook direct doorklikken naar een voorbeeld, of je kan op de overzichtspagina van de ervaringsverhalen filteren op de een specifieke situatie om zo een overzicht te krijgen van de verhalen die hier betrekking op hebben.
Situaties
Interactie met collega’s/leidinggevende
De interactie met collega’s kan voor steun zorgen wanneer die warm en open is, maar kan op sommige momenten ook zwaar wegen. Dat laatste is voornamelijk het geval wanneer er pijnlijke uitspraken gedaan worden, wanneer het overleden kind genegeerd wordt, of collega’s niet weten wat ze moeten zeggen en de mama dan maar negeren. Sommige affect houses tonen hoe deze gevoelens ook tegelijk kunnen bestaan, hou ouders enerzijds heel veel liefde en zorg kunnen ervaren van collega’s, maar soms toch ook overrompeld worden door verkeerde uitspraken.
Wat kan jij doen? Zorg ervoor dat je houding naar je collega open blijft en vraag waar diegene behoefte aan heeft. Laat de persoon weten dat jij niet altijd weet wat juist of verkeerd is in de interactie en dat hij/zij/hen het zeker mag en moet aangeven als je iets zegt dat pijnlijk ervaren wordt zodat je je gedrag daarop kan afstemmen. Weet dat behoeftes kunnen verschillen per persoon en door de tijd heen. Luister dus goed en probeer recht te doen aan wat je collega nodig heeft. Vraag ook als het verlies al een tijd geleden is nog eens hoe het gaat en of er iets is dat je kunt doen om te ondersteunen. Noteer belangrijke dagen, zoals de datum van geboorte en/of overlijden, of van voorziene geboorte, wereldlichtjesdag (elke tweede zondag van december), de eerste Sinterklaas, Kerst, etc. en laat de persoon die dag weten dat je extra aan hen denkt.
Bijvoorbeeld:
Werkfocus en tempo van het werk
Na het verlies van een kind kunnen ouders zich in een waas bevinden, waardoor hun werkfocus en concentratie lager liggen, en ze het gevoel hebben niet mee te kunnen met het tempo van het werk. Als de verwachtingen hetzelfde blijven als voordien dan kan dat ontzettend benauwend, zelfs verstikkend werken. Hou er rekening mee dat je niet enkel zegt dat er tijd en ruimte zijn, maar dat je die ook geeft, bijvoorbeeld door meer pauzes, minder opdrachten en kortere werkdagen. Een mama vergeleek het mooi met het onder water houden van een strandbal, ‘dat vraagt al je energie, tot een punt dat je niet meer kan, en je moet loslaten’. Verschillende mama’s vertellen over de paniekaanval die ze op het werk hadden.
Om dit te voorkomen kan je (als leidinggevende) proactief bespreken hoe de ouder de terugkeer naar het werk zelf ziet: kortere dagen, flexibele uren, meer thuis werk, bepaalde taken wel of niet… en bekijk dan samen wat mogelijk is binnen jouw werkcontext. Op de website van Stille Levens en de website van het Berrefonds kan je een overzicht vinden van de stelsels die respectievelijk in Nederland en België gelden bij een perinataal verlies.
Volg op regelmatige basis ook op hoe de persoon de huidige werkdruk ervaart en evalueer of er iets aangepast kan of moet worden. Ouders horen wel vaker, of vertellen zichzelf dat werk ‘een welgekomen afleiding kan zijn van hun rouw en verdriet’. Het onderzoek toont evenwel aan dat als ouders te veel afgeleid worden van hun rouw, de rouw blijft sluimeren tot het de bovenhand krijgt. Het is daarom vooral belangrijk dat je voortdurend de balans bespreekt en bewaakt tussen de ruimte die de rouw en het verdriet moeten kunnen krijgen om vooruit te raken, en de hoeveelheid werk die (niet te) afleidend is.
Bijvoorbeeld:
Controle door een arts en/of verzekering
Wie op ziekteverlof geschreven wordt na het verlies van een kind, wordt opgevolgd door een controlearts, een verzekeraar, een bedrijfsarts of een arbo-arts (in Nederland). Ouders kunnen hier het gevoel ervaren dat ze zich moeten verantwoorden voor hun rouw, voor hun verdriet en de tijd die ze daaraan mogen besteden.
Hoewel je daar als werkgever/collega/professioneel contact zelf niet veel aan kan doen, kan het wel helpen te tonen dat jullie jullie bewust zijn van die druk, dat gevoel, en erkenning geven aan de gegrondheid van het verlies, hoe pril die ook was.
Bijvoorbeeld:
Administratief
Als je een kind verloren hebt, dan wil je het liefst even wegkruipen in een kleine cocon. Maar net op dat moment komen er ook ontzettend veel administratieve procedures op je af. Of het nu gaat over het erkennen van je kind, het regelen van de begrafenis en in orde brengen van ziekenhuisfacturen, of om recht te hebben op moeder/vaderschapsverlof, rouwverlof of ziekteverlof, de ouder gaat door een administratief kluwen.
Ouders kunnen zich volledig verdwaald, gestresseerd, of overspoeld voelen door procedures en wetgeving die niet altijd transparant zijn. Het kan helpen dat je dit gevoel erkent en eventueel samen met hen kijkt wat er nodig is, of zaken voor hen regelt.
Bijvoorbeeld:
Algemene triggers
Sommige contextuele elementen kunnen ervoor zorgen dat rouw en verdriet opborrelen. Soms kan dat heel duidelijk zijn: een zwanger lichaam, een baby, een collega die vertelt over zijn/haar kleinkind, of een bijzondere datum. Maar soms, en vaak, zijn ze ook subtiel: een geur, een foto, een liedje,… . Ze kunnen de ouder terug in het verdriet katapulteren. Dat gebeurt ongetwijfeld in de eerste periode na terugkeer naar het werk. Maar ook jaren na het verlies kunnen dat soort elementen triggerend werken. Ook dan is het belangrijk ruimte te maken voor het verdriet en te luisteren naar wat je professioneel contact kan ondersteunen op dat moment.
Hoewel zo’n triggers niet voor iedereen hetzelfde zijn, en dikwijls ook subtiel of onduidelijk zijn, zijn er wel een aantal algemene zaken die je kan doen:
- Stel dat je zelf je collega’s op de hoogte wil brengen van dat jij en je partner een kindje verwachten, laat dit dan eerst even weten aan de ouder die een kindje perinataal verloren heeft. Dit is zeker belangrijk in de eerste periode na het verlies
- Wil je op bezoek komen met je kersverse baby: fijn en proficiat! Maar check even bij de persoon in kwestie hoe hij/zij/hen zich hierbij voelt en hoe jullie dit op een comfortabele manier voor iedereen vorm kunnen geven.
- Een geboorteaankondiging? Proficiat aan de kersverse ouders! Maar erken dan ook onderstaand in de e-mail dat dit soort boodschappen triggerend kunnen zijn voor sommige collega’s, dat er ruimte, tijd en vooral begrip is voor die persoon.
- Gaat het over jullie (klein)kinderen, bevallingen etc. tijdens de lunch: vraag naar en noem de naam van het kindje van jullie collega.
Je kan niet alle triggers voorkomen, maar door dit soort zaken toe te passen creëer je alvast een werkplek waarin er openheid, begrip en ruimte is voor het verlies dat je collega of contact ervaart. We willen er hierbij ook terug verwijzen naar het advies rond de interactie met collega’s: weet dat dit ook voor elke persoon anders kan zijn. Erken dit, en aarzel niet te vragen aan jouw contact waar hij/zij/hen zichzelf al dan niet comfortabel bij voelt.
